इन्दिरा एकादशी: पितृ पक्षमा पर्ने एकादशीलाई धेरै शुभ मानिन्छ। इन्दिरा
एकादशीमा विश्वका रक्षक भगवान विष्णुको पूजा गरिन्छ ।
एकादशीका दिन पूर्ण भक्तिभावपूर्वक श्रीहरिको पूजा गर्नाले पापबाट मुक्ति मिल्ने,
संकटहरू हट्ने र जीवन सुखमय हुने जनविश्वास छ ।
पितृपक्षमा पितृको पूजा गरी मोक्षको कामना गरिन्छ, यस्तो अवस्थामा एकादशीको महत्व झनै बढ्छ । यस वर्ष इन्दिरा
एकादशीको मितिलाई लिएर अन्योल छ । कतिपयले असोज ११ गते इन्दिरा एकादशी
रहेको बताएका छन् भने कतिपयले असोज १२ मा इन्दिरा एकादशी व्रत हुने विश्वास गर्छन् ।
यस्तो अवस्थामा यहाँ जान्नुहोस् पञ्चांग अनुसार कुन दिन इन्दिरा एकादशीको व्रत
गरिन्छ ।
इन्दिरा एकादशीको व्रत असोज १२ गते शनिबार मनाइँदैछ । आश्विन कृष्ण पक्षको
एकादशीका दिन इन्दिरा एकादशी व्रत गरिन्छ । पौराणिक कथा अनुसार इन्दिरा एकादशीको
व्रत बसेर भगवान विष्णुको आराधना गर्ने व्यक्तिको पितृ मोक्ष प्राप्त हुन्छ ।
मरेपछि स्वर्गमा पनि ठाउँ पाउँछ। यदि पितृलाई सन्तुष्ट गरी मोक्ष प्राप्त गर्न
चाहनुहुन्छ भने विधि अनुसार इन्दिरा एकादशीको व्रत गर्नुपर्छ । पूजाको समयमा
इन्दिरा एकादशीको व्रत कथा पढ्नुहोस्। यसो गर्दा व्रत पूर्ण हुन्छ र पुण्य लाभ पनि
मिल्छ। इन्दिरा एकादशीको कथा छिटो जान्नुहोस्।
इन्दिरा एकादशी व्रत कथा
कथा अनुसार एक पटक युधिष्ठिरले भगवान कृष्णलाई आश्विन कृष्ण एकादशीको व्रतको
महिमा बताउन अनुरोध गरे । यसबारे भगवान श्रीकृष्णले पाप नाश गर्ने र पितृहरूलाई
मोक्ष प्रदान गर्ने इन्दिरा एकादशी भनिएको बताए । यति मात्र होइन,
इन्दिरा एकादशीको व्रतको कथा मात्र सुन्दा
वाजपेय यज्ञ गरे बराबरको फल प्राप्त हुन्छ । यस व्रतको कथा यस्तो छ-
सत्ययुगमा महिष्मती नगरमा राजा इन्द्रसेनको शासन थियो। उनको राज्य सबै
प्रकारका सुखसुविधा र सुविधाले भरिएको थियो। पैसा र अन्नको कुनै कमी थिएन। एक दिन
नारदजी इन्द्रसेनको दरबारमा हाजिर भए । देवर्षिलाई देखेर राजाले उनको सम्मान गरे र
उनको आगमनको कारण जान्न चाहे। त्यसमा नारद जीले भने कि म यमलोक गएको थिएँ, जहाँ तपाइको पितासँग भेट भयो । उहाले तपाइको लागि केही सन्देश पठाउनु भएको छ।
नारदजीले इन्द्रसेनलाई एकादशीको व्रत बस्ने बताए तर कुनै कारणले त्यसमा बाधा
आयो । जसका कारण यमराजको नजिक यमलोकमा समय बिताउनु परि रहेको छ । यदि चाहानुहुन्छ भने इन्दिरा एकादशीको व्रत राम्रोसँग पालन गर्नुहोस्,
जसबाट मोक्ष प्राप्त गर्न सकिन्छ र स्वर्गमा
स्थान प्राप्त गर्न सकिन्छ।
यो सुनेर राजा इन्द्रसेनले नारदजीलाई इन्दिरा एकादशीको व्रतको विधि बताउन
आग्रह गरे । त्यही अनुसार व्रत बस्नेछु । त्यसमा नारद मुनिले इन्दिरा एकादशीका दिन
नुहाएर पितृको लागि तर्पण, श्राद्ध आदि गर्नू भने । त्यहाँ शालिग्रामको
मूर्ति राख्नुपर्छ । त्यसपछि ब्राह्मण भोजको आयोजना गर्नु, दान दिनु र केही
अंश गाईलाई पनि खुवाउनु।
यसपछि भगवान ऋषिकेशलाई फूल, धूप, धूप, दीप, नैवेद्य, फल आदिले पूजा
गर्नु। राती जाग्राम बस्नु । भोलिपल्ट,
दैनिक कार्यहरू छोडेर
पूजा गर्नु । ब्राह्मणहरूलाई भोजन, दान, दक्षिणा दिनु, त्यसपछि पारण
गरेर व्रत पूरा गर्नु । नारद जीले इन्द्रसेनलाई भने कि यदि तिमीले इन्दिरा
एकादशीको व्रत विधि अनुसार गर्यौ भने तिम्रो पिता पतनबाट मुक्त हुनेछन । उनि
स्वर्ग प्राप्त गर्न सक्षम हुनेछ। यति भन्दै नारदजी त्यहाँबाट निस्के ।
आश्विन कृष्ण एकादशीको दिन इन्दिरा एकादशी आएपछि राजाले नारदमुनिको
आज्ञाअनुसार व्रत बसे । दान र दक्षिणा दिएर व्रत पूरा गरे । त्यस व्रतको पुण्यले
पिताले पतनबाट मुक्ति पाए र यमलोकबाट मुक्त भएर भगवान विष्णुको संसारमा गए । राजा
इन्द्रसेनको मृत्यु भएपछि उनले स्वर्ग प्राप्त गरे ।
कहिले हो इन्दिरा एकादशी
पञ्चांगका अनुसार आश्विन कृष्ण पक्षको एकादशीका दिन इन्दिरा एकादशीको व्रत
गरिन्छ । यस वर्ष, यो मिति असोज ११ शुक्रबार दिउँसो १:३५ बाट सुरु हुनेछ र १२ असोज
शनिबार दिउँसो २:०४ सम्म जारी रहनेछ। त्यसैले उदया तिथिलाई ध्यानमा राखी असोज १२
गते इन्दिरा एकादशी मनाइने र सो दिन इन्दिरा एकादशीको व्रत पनि मनाइनेछ । इन्दिरा
एकादशीको व्रत भोलिपल्ट अर्थात असोज १३ गते आइतबार बिहान ६:२८ देखि ८:५१ बजेसम्म
तोड्न सकिन्छ।
पितृपक्षमा पर्ने इन्दिरा एकादशीको पूजा गर्न बिहान उठेर स्नान गरी व्रत बस्ने
संकल्प गरिन्छ । यस दिन सफा लुगा लगाउने गरिन्छ । पहेँलो रङ भगवान विष्णुलाई प्रिय
मानिन्छ, त्यसैले एकादशीमा पहेँलो रंगको वस्त्र धारण गर्नुको विशेष
महत्व छ । यस एकादशीको पूजाका लागि पद सजाइन्छ र त्यसमा भगवान विष्णुको मूर्ति
स्थापना गरिन्छ। अब पुजा सुरु हुन्छ । पुजामा पहेँलो फल, पहेँलो मिठाई, पहेँलो फूल र
तुलसी समावेश गर्ने बिशेष बिश्वास रहेको छ । यसपछि श्रीहरिको अगाडि दीप प्रज्वलन
गरिन्छ, अक्षत र माला चढाइन्छ र विष्णु मन्त्रको पठन गरिन्छ।
इन्दिरा एकादशीको कथा पढेर आरती गरेर इन्दिरा एकादशीको पूजा गरिन्छ ।
इन्दिरा एकादशी २०८१ मुहूर्त र पारण
आश्विन कृष्ण एकादशीको प्रारम्भ: ११ असोज, शुक्रबार दिउँसो १:३५ बजे
आश्विन कृष्ण एकादशी तिथीको समापन: असोज १२, शनिबार दिउँसो २:०४ बजे
इन्दिरा एकादशी पूजा मुहूर्त: ०६:२८, सिद्ध योगमा
इन्दिरा एकादशी पारण समय: १३ असोज,
आइतबार, बिहान ६:२८ देखि
८:५१ सम्म
