अर्घाखाँची । अर्घाखाँचीको खाँचीकोट दरबार र शक्तिपीठहरूमा आज त्रयोदशीका दिन मौलिक 'सराएँ नाच' प्रदर्शन गरिएको छ। यो नाच विजयादशमीदेखि पूर्णिमासम्म जिल्लाका विभिन्न कोट र शक्तिपीठहरूमा नाचिन्छ । सराएँ नाचमा महिला तथा पुरुषहरू हातमा तरबार, खुँडा, खुकुरी आदि लिएर पञ्चेबाजाको तालमा 'वाखै भाइ हो ह..' भन्दै नाच्छन्। यस नाचमा देवीहरूको प्रतीक 'आलम' लाई समेत प्रदर्शन गरिन्छ। हतियार प्रदर्शनसहितको यो नाचले देवी खुसी हुने जनविश्वास छ।
खाँचीकोट दरबार कालिका मन्दिर व्यवस्थापनका मूल पण्डित आचार्य माधवका अनुसार, खाँचीकोट दरबार बाईसे चौबिसे राज्यका राजाहरू मध्ये १९७८ मा राजा बसेको तत्कालीन किंवदन्तीमा भेटिएको ऐतिहासिक स्थल हो। सन्धिखर्क नगरपालिका वडा नं ७ का अध्यक्ष चुरा ब केसीले खाँचीकोट कालिका मन्दिरमा सराएँ नाच र त्रयोदशीसहित फूलपाती विसर्जन गरेपछि यस वर्षको दसैँ समापन भएको बताए । यो नाच हिन्दु सांस्कृतिक परम्पराको जगेर्ना, धार्मिक र जातीय सद्भाव कायम गरी भाइचाराको सम्बन्ध विस्तार गर्न महत्वपूर्ण मानिन्छ। सराएँ नाचमा सबै जातजाति र समुदायका व्यक्तिहरू एकै ठाउँमा मिलेर नाच्छन् ।
खाँचीकोट दरबारको ऐतिहासिक महत्व पनि छ। राजा दलजित शाहकी छोरी चन्द्र प्रभावतीको गोरखाका राजा नरभूपाल शाहसँग विवाह भएको थियो। चन्द्र प्रभावतीले माइतीघरमा आएका पृथ्वीनारायण शाहलाई राजकीय विधि, शासन पद्धति, हतियार सञ्चालन र एकीकरणसम्बन्धी शिक्षा दिएकोले नेपालको एकीकरण भएको मान्यता रहेको अध्यक्ष केसीले बताए। यसैले खाँचीकोट दरबारलाई विशेष महत्वका साथ हेरिन्छ र त्रयोदशीका दिनको सराएँ नाचलाई विशेष मानिन्छ। समाजसेवी तथा पूर्व वडा अध्यक्ष प्रितम बहादुर थापाका अनुसार, खाँचीकोट दरबार ऐतिहासिक र पुरातात्विक ठाउँ भएकोले यहाँ दर्शनार्थीहरू आउने गर्छन् ।
