भीम अस्पतालमा स्वास्थ्य बिमा : बिरामीलाई सुविधाभन्दा सास्ती धेरै

भैरहवा । सरकारले नागरिकलाई सहज र सुलभ स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्ने उद्देश्यले ल्याएको स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम भैरहवास्थित भीम अस्पतालमा भने बिरामीका लागि सुविधाभन्दा बढी सास्तीको विषय बनेको छ । लाखौँ नागरिकलाई स्वास्थ्य सुरक्षाको प्रत्याभूति दिलाउन सुरु गरिएको यो महत्त्वाकाङ्क्षी कार्यक्रम अस्पतालको फितलो व्यवस्थापन र झन्झटिलो प्रक्रियाका कारण सेवाग्राहीका लागि बोझ बन्दै गएको गुनासो व्यापक बढेको छ ।

अस्पतालमा बिमा सुविधा प्रयोग गरी उपचार गराउन आउने बिरामीहरूले भोग्नुपर्ने मुख्य समस्या लामो लाइन र पालो कुर्नुपर्ने बाध्यता हो । बिहानैदेखि लाइनमा बस्दा पनि दिउँसोसम्म पालो नआउँदा बिरामीहरू थकित हुने र अझ बढी अस्वस्थ महसुस गर्ने गरेका छन् । उपचारका लागि आएकी भैरहवाकी राम कुमारी विश्वकर्माले बिहानैदेखि लाइनमा बस्दा पनि पालो नआएको गुनासो गर्दै सामान्य उपचारका लागि पनि यति धेरै समय कुर्नुपर्दा घरमै बस्नु जाती हुने तीतो अनुभव सुनाइन् । यस्तो सास्ती भोग्नुपरेपछि बिमा सुविधाको औचित्यमाथि नै उनले प्रश्न उठाएकी छिन् ।

स्वास्थ्य बिमाको अर्को महत्त्वपूर्ण पक्ष तोकिएको औषधि निःशुल्क पाउनु हो, तर भीम अस्पतालमा चिकित्सकले सिफारिस गरेका कतिपय अत्यावश्यक औषधिहरू नै उपलब्ध नहुने गरेको पाइएको छ । अस्पतालको फार्मेसीमा औषधि नभएको भन्दै बिरामीलाई बाहिरका महँगा निजी फार्मेसीबाट औषधि किन्न बाध्य पारिने गरेको छ । सेवाग्राही कमला नेपालका अनुसार बिमा कार्ड हुँदाहुँदै पनि ल्याब परीक्षण र महँगा औषधिका लागि खल्तीबाटै रकम तिर्नुपर्ने अवस्था छ । डाक्टरले लेखेको औषधि बाहिर किन्नुपर्ने भएपछि बिमाको के अर्थ भन्दै उनले आर्थिक अवस्था कमजोर भएकाहरूलाई यसले थप मारमा पारेको बताइन् । पाँच जनासम्मको परिवारले वार्षिक ३ हजार ५ सय रुपैयाँ तिरेर १ लाखसम्मको उपचार सुविधा पाउने व्यवस्था भए पनि मुटु, क्यान्सरजस्ता जटिल रोगका लागि यो रकम अपुग हुने र निदानमै सकिने हुँदा विपन्न नागरिक उपचारबाट वञ्चित हुनुपर्ने अवस्था विद्यमान छ ।

सेवा लिनका लागि आवश्यक पर्ने कागजी प्रक्रिया र कर्मचारीको व्यवहारले पनि बिरामीलाई थप पीडा दिएको छ । सामान्य सेवाका लागि पनि धेरै काउन्टर चाहार्नुपर्ने र हरेक चरणमा लामो समय बिताउनुपर्ने बाध्यता छ । त्यसमाथि सेवाग्राहीको भीड व्यवस्थापन गर्ने क्रममा कतिपय कर्मचारीको बोलीचाली र व्यवहार रुखो हुने गरेको गुनासो पनि सेवाग्राहीले गरेका छन् । यद्यपि, भीम अस्पतालले उपलब्ध गराएको तथ्याङ्कअनुसार सेवा लिनेको सङ्ख्या भने उल्लेख्य छ । गत आर्थिक वर्षमा ५३ हजार ४ सय ५१ जनाले सेवा लिएका थिए भने चालु आर्थिक वर्षको साउनदेखि कार्तिकसम्म नै हजारौँको सङ्ख्यामा बिरामीले बिमा सुविधा लिएका छन् ।

अस्पताल व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष अनन्त प्रसाद शर्माले भने अस्पतालप्रति विपन्न मात्र नभई हुनेखाने वर्गको पनि विश्वास बढ्दै गएकाले बिरामीको चाप थाम्न मुस्किल भएको बताएका छन् । उनले सीमित जनशक्तिका कारण लाइन लामो हुने गरेको स्वीकार गर्दै यसलाई सुधार्ने प्रयास भइरहेको दाबी गरे । औषधि अभावको सन्दर्भमा शर्माले स्वास्थ्य बिमा बोर्डबाट समयमै शोधभर्ना रकम नआउँदा फार्मेसीका लागि औषधि खरिद गर्न आर्थिक समस्या परेको र स्टक गर्न गाह्रो भएको प्रस्ट्याए । तर, अब छिट्टै औषधी खरिदका लागि टेन्डर आह्वान गर्न लागिएको र यो समस्या चाँडै समाधान हुने उनको भनाइ छ । गरिब तथा विपन्न नागरिकको सहारा बन्नुपर्ने स्वास्थ्य बिमा कार्यक्रम व्यवस्थापकीय कमजोरीका कारण हाल भीम अस्पतालमा भने बिरामीका लागि सकसपूर्ण बनेको देखिन्छ ।